Home
Vertalingen
Stukken
Strips
Genealogie
CV
Links
Zoek

de Volkskrant van 18 februari 1985, Kunst, recensie

Kwaliteit en effectbejag in The Rake's Progress

Nederlandse Opera Stichting: The Rake's Progress, opera van Igor Stravinsky, op tekst van W.H. Auden en C. Kallman. Solisten: Neil Rosenshein, Sheri Greenawald, Thomas Stewart, e.a. Orkest: Het Nederlands Kamerorkest. Dirigent: David Agler. Regie: David Alden. Decors en kostuums: David Fielding. Plaats: Circustheater, Scheveningen. Herhaling: Amsterdam (19, 21, 24, 25 en 27 feb.), Utrecht (1 maart), Den Bosch (5 maart)

Zelden wordt een publiek zo bestookt met schijnwerpers en flitslichten als in David Aldens vormgeving van The Rake's Progress. Met recht kan er dan ook gesproken worden van een – letterlijk – oogverblindende enscenering. Daar blijft het niet bij: Alden bombardeert het netvlies ook met overspannen massascènes en theatereffectcn. Het onvermijdelijk gevolg is dat Stravinsky's schitterende muziek geregeld op het tweede plan komt.

Zo komt de openingsfanfare in verdrukking wanneer een groep heren en dames door het voordoek breekt, net één tel voor de eerste noot. Alden lijkt er op uit om Stravinsky voortdurend een stap voor te zijn. Nergens voor nodig, want de Rake is een van de minst saaie opera's uit de muziekgeschiedenis. Daarbij is het muzikale gehalte van deze uitvoering vrijwel optimaal. De bezetting is vrijwel dezelfde als in 1982, toen de Nederlandse Opera Stichting het stuk voor het eerst op de planken bracht. Een groep solisten van ongebruikelijke kwaliteit, stuk voor stuk volledig tegen hun rol opgewassen.

Nieuweling

De belangrijkste nieuweling in deze productie is de Amerikaanse dirigent David Agler, die de ziekgeworden Edo de Waart vervangt. Dat doet hij heel adequaat, met een zelfde degelijke losheid. Wel moet het Nederlands Kamerorkest de partituur wat beter in de vingers krijgen: er klonken nog een paar kleine oneffenheidjes.

The Rake's Progress, voltooid in 1951, speelt zich af in het Engeland van de achttiende eeuw en verhaalt hoe de losbol Tom Rakewell door toedoen van Nick Shadow (de duivel in vermomming) tot de ondergang wordt gebracht. Zoals dikwijls levert Stravinsky spitsvondig muzikaal commentaar op een model uit het verleden, in dit geval de opera's van Mozart. De keuze van regisseur Alden om de handeling naar de twintigste eeuw te verplaatsen is daarom enigszins aanvechtbaar. Erger is dat hij dat met zoveel nadruk heeft gedaan.

De naargeestigheid van een publieke latrine doet bepaald niet onder voor die van het kerkhof uit de oorspronkelijke versie, maar andere scènes raken verstikt in overmaat. Disco-verlichting, zelfbedieningskarretjes, een motorfiets, een grote digitale klok die het toneelbeeld overheerst; het zijn vaak aardige ideeën, maar ze smaken te veel naar effectbejag. Het dieptepunt is een scène in een televisiestudio (oorspronkelijk gesitueerd in een veilinggebouw), die volledig ten onder gaat in technische trucs en heen en weer rennende mensenmassa's.

Stunts

Ondanks die overbelastheid blijft het een zeer genietbare voorstelling. Spectaculaire stunts horen van oudsher bij de opera, en er blijft genoeg ruimte om even op adem te komen. Alden is er bovendien in geslaagd om zijn zangers aan het acteren te krijgen. In de rol van de losbandige Tom Rakewell, die eindigt in totale ontreddering en waanzin overtreft Neil Rosenshein zijn vorige optreden (in Massenets Werther), Daarbij blijft hij steeds even prachtig zingen, of hij nu ligt, hangt of staat. Thomas Stewart is met zijn wat sinistere uiterlijk een ideale Nick Shadow, terwijl Sheri Greenawald een erg liefhebbende, zij het nogal verlepte Anne Trulove uitbeeldt.

Opmerkelijk zijn de kleine verwijzingen naar surrealistische schilders als Magritte en Delvaux die ontwerper David Fielding in decor en kostuums heeft aangebracht. Een prachtige aankleding die in de wilde belichting en regie niet altijd even goed tot zijn recht komt. Door de diepe zijwanden van het decor is de voorstelling niet overal in de zaŠl even goed te zien. Zo missen vooral toeschouwers die aan de zijkant zitten een deel van het toneelbeeld. Maar ze heben daardoor gelukkig wat meer gelegenheid te luisteren.


© Frits van der Waa 2006