Home
Vertalingen
Stukken
Strips
Genealogie
CV
Links
Zoek

de Volkskrant, Kunst & Cultuur, 5 november 2009

Andriessens plooibare tekstbehandeling

Louis Andriessen: La Passione e.a. Boston Modern Orchestra Project o.l.v. Gil Rose. BMOP/sound.

We zijn geneigd te denken dat de Amerikaanse orkestwereld wordt geregeerd door de wet van de grootste gemene deler. Niet in Boston. Daar hebben ze sinds 1996 het Boston Modern Orchestra Project, een orkest dat zich onder aanvoering van dirigent Gil Rose uitsluitend toelegt op hedendaagse muziek. Het blikveld is niet benepen. Zo heeft het BMOP onlangs een cd uitgebracht met werk van onze eigen Toondichter des Vaderlands, Louis Andriessen. De vier niet eerder op cd verschenen werken vertegenwoordigen de opmaat tot Andriessens meest recente muziektheaterwerk, La Commedia, dat in 2008 zijn premiŤre beleefde.

De hoofdpersonen zijn zangeres Cristina Zavalloni en violiste Monica Germino, die Andriessen het afgelopen decennium tot zijn muzikale muzen heeft verheven. Uit deze muziek spreekt een toegenomen belangstelling voor de relatie tussen taal en toon. Het scanderend reciteren dat kenmerkend was voor zijn vroegere werk heeft hier plaatsgemaakt voor een plooibaarder, recitatief-achtige tekstbehandeling.

Als prelude fungeert het korte, klankrijke Bells for Haarlem, dat tingelend en beierend precies doet wat de titel belooft. De hoofdschotel is het omvangrijke La Passione, een soort van liedcyclus op teksten van Dino Campana. Andriessen benut allerlei ingrediŽnten uit zijn vocabulaire, zoals middelpuntvliedende akkoordwisselingen, boventoonmengsels en zowaar een toonschildering hier en daar, bijvoorbeeld de 'engelachtige klokjes' in het tweede lied. Belcantoliefhebbers zullen moeite hebben met de wat hese zingzeggerij van Zavalloni, maar de muziek is daar perfect op toegesneden, en in Letter from Cathy en Passeggiata in tram in America e ritorno laat ze horen dat ze allerlei verschillende vocale identiteiten kan aannemen.

Cloud Atlas. Cloud Atlas Ensemble. Zefir.

'Een sextet voor overlappende solisten: piano, klarinet, cello fluit, hobo en viool, elk met zijn eigen toonzetting, stijl en kleur. In de eerste helft wordt elke solo onderbroken door de volgende; in de tweede wordt elk afgebroken deel afgemaakt, in de juiste volgorde.' Zo omschrijft de componist Robert Frobisher, een personage is David Mitchells roman Cloud Atlas, zijn Cloud Atlas Sextet. Die gespiegelde structuur is niet toevallig dezelfde als die van Mitchells boek, dat bestaat uit zes heel verschillende, maar toch met elkaar verbonden verhalen.

Het boek werd muziek. Zes Nederlandse componisten componeerden elk een sextet (leuker dan een solo). Die werden door een speciaal hiervoor geformeerd ensemble uitgevoerd, in de juiste omarmende volgorde. Het geheel is prikkelend, en beslist meer dan de delen, waarvan sommige zonder hun rivaliserende buren wat gewoontjes zouden klinken. Jammer is dat de aanpalende stukken van Dies Le Duc en Jorrit Tamminga iets te veel op elkaar lijken. De uitvoering is in elk geval uitstekend, voor de lezers van het boek blijft ook wat zoekwerk over, en David Mitchell zelf voegt met voorgelezen in- en uitleiding een zevende laag toe aan de raamvertelling.


© Frits van der Waa 2009