Home
Vertalingen
Stukken
Strips
Genealogie
CV
Links
Zoek

de Volkskrant van 19 juni 1989, Kunst, recensie

Bach en de vrouw met de twee hoofden

Holland Festival: Orkest van de XVIIIe Eeuw en het Schönberg Ensemble o.l.v. Reinbert de Leeuw en Frans Brüggen - Bach, Hindemith en Stravinsky. Concertgebouw, Amsterdam.

Het was een van de weinige werkelijk sprankelende ideeën in het Holland Festival 1989. Reinbert de Leeuw met zijn Schönberg Ensemble en Frans Brüggen met zijn Orkest van de Achttiende Eeuw, samen op het podium van het Concertgebouw.

De combinatie lijkt gekker dan ze is. Daar is enige uitleg voor nodig. je hebt nieuwe muziek en oude muziek. Dat klinkt als het intrappen van een open deur. Maar in de afgelopen tien jaar zijn het twee tamelijk duidelijk afgebakende begrippen geworden. Oude muziek houdt ongeveer op bij Mozart, nieuwe muziek begint zo'n beetje na Debussy. Er tussen in ligt iets anders, muziek die "nieuw" noch "oud" is, maar "klassiek".

Het boeiende is dat de oude en de nieuwe muziek in menig opzicht meer met elkaar gemeen hebben dan met "klassieke" muziek. Dat heeft te maken met de structuur van het muziekleven, dat nog altijd gedragen wordt door de klassieke pijlers van het orkestenbestel en de kamermuziekserie. Maar het heeft vooral te maken met de mentaliteit van musici, met hun nieuwsgierigheid, hun esthetische keuzes en hun streven naar Wat Waar Is.

Wat dat betreft zijn de leden van het Schönberg Ensemble en het Orkest van de Achttiende Eeuw gelijkgestemde zielen. Het was te horen, afgelopen vrijdag, en zelfs te zien op de buis, zij het op het kijkdunne derde kanaal. Als om de scheidslijn tussen oud en nieuw uit te vagen vulden niet alleen de musici van de twee ensembles waar nodig elkaars gelederen aan, maar dirigeerden Brüggen en De Leeuw bovendien elkanders repertoire.

De spil waar alles om draaide was de muziek van Johann Sebastian Bach. Niet zomaar Bach, dat zou te eenvoudig zijn, maar Bach in bewerking of als vertrekpunt. Zo kwamen Bach, Hindemith, Stravinsky en – in de toegift – Mendelssohn op één lijn te staan.

Het concert opende met Brüggens reconstructie van een blokfluitconcert dat mogelijk aan de basis van het klavecimbelconcert BWV 1053 heeft gelegen. Brüggen floot vanzelfsprekend eigenhandig de solopartij en kwam, na slechts de eerste twee maten gedirigeerd te hebben, met zijn orkest tot een vlekkeloze en stijlvolle uitvoering.

Bachs Ricercare a 6 uit Ein musikalisches Opfer klonk twee maal onder leiding van De Leeuw, eerst in de orkestbewerking van Anton Webern, met zijn fascinerende kleuren en omgevormde expressie, vervolgens in een "authentieke" bewerking voor strijkorkest van Wim ten Have, altviolist in het Orkest van de Achttiende Eeuw.

Als intermezzo fungeerde het blokfluittrio Eclipse, waarin blokfluitist Kees Boeke het principe van de eeuwig stijgende canon uit Das musikalisches Opfer tot zijn uiterste consequentie heeft gevoerd, slechts beperkt door de omvang van de instrumenten. Zo doemt de canon op uit geïsoleerde lage noten, om uiteindelijk in de hoogte tot niets te verbrokkelen. Met dat bijna-niets legden de drie blokfluitisten (Brüggen, Boeke en Walter van Hauwe, ooit actief onder de naam Sour Cream) hun tweeduizend luisteraars niettemin een ademloze stilte op.

Stravinsky's Bach-achtige Dumbarton Oaks beleefde onder Brüggen een opmerkelijke uitvoering: ongeëvenaard zuiver, transparant en ontdaan van alle restjes romantische traditie die zelfs in de meest gezaghebbende interpretaties zijn blijven kleven – en tegelijkertijd met een opvallend gebrek aan vaart en vitaliteit. Stravinsky is niet werkelijk Brüggens stiel.

De keus voor Hindemiths Kammermusik VI uit 1927, met zijn solopartij voor de archa´sche viola d'amore, bleek even inventief als desastreus. Solist Jacques Holtman bespeelde een niet-authentiek – en daarom voor 1927 authentiek – instrument, maar dat maakte niets uit, zo gruwelijk vals was het. Ik weet niet voor wie Hindemith zo veel lastige dubbelgrepen heeft voorgeschreven, maar het was blijkbaar iemand die zich jaren studie op de weerbarstige "liefdesviool" getroost moet hebben.

Toch mag in de cultuurexpositie van het Holland Festival het kermis-element niet ontbreken. En dit was de best denkbare attractie: de vrouw met twee hoofden. Helaas, het is onmogelijk om zo iemand onverdeeld lief te hebben.


© Frits van der Waa 2006